Vakinhoudelijke overpeinzingen: Atlas en kaartvaardigheden

basisbosatlasNa de vakantie start ik met de nieuwe brugklas leerlingen in de aardrijkskunde methode Wereldwijs. Het eerste hoofdstuk gaat over het gebruik van de atlas. Ik vind het een moeilijk hoofdstuk, of eigenlijk, ik merk dat de leerlingen het een moeilijk hoofdstuk vinden. Dit is voor mij reden geweest om tijdens mijn deeltijd aardrijkskunde opleiding, dit hoofdstuk aan te pakken en met hulp van bronnen op internet een geheel eigen opdracht te maken. Toch merkte ik dat ook die opdracht niet het gewenste effect had: leerlingen oefenen hun atlas vaardigheden zodat ze hier het hele jaar profijt van hebben. De leerlingen vonden het erg moeilijk om te werken met de atlas, iets opzoeken was lastig, antwoorden formuleren is lastig.
Nu is mijn vraag: hoe komt het dat het moeilijk is? hebben de leerlingen op de basisschool niet geleerd hoe ze met een atlas moeten werken? 
In de kerndoelen lees is dat dit wel het geval zou moeten zijn: kerndoel 50 van het onderdeel ruimte geeft aan
de leerlingen leren omgaan met kaart en atlas, beheersen de basistopografie van Nederland, Europa en de rest van de wereld en ontwikkelen een eigentijds geografisch wereldbeeld.
ook wordt er gesproken over vaardigheidsdoelen, informatie kunnen opzoeken wordt hier nadrukkelijk genoemd. verder nog een psychomotorisch vaardigheidsdoel is dat een leerling zelfstandig gegevens kan op zoeken op een computer of in de atlas.
leerlijn kaartvaardigheden
leerlijn kaartvaardigheden
volgens deze leerlijn krijgen kinderen in groep 8 de atlas aangeboden en mag ik er als brugklas docent vanuit gaan dat de leerlingen in de atlas gebruik kunnen maken an de volgende informatiebronnen: statistiek/trefwoordenregister/register voor topografische namen/landenregister/bladwijzer/algemene inhoud.
Toch merk ik dat deze vaardigheden niet bij alle leerlingen goed ingebakken zijn, wat zeg ik, veel leerlingen kunnen deze vaardigheden nog niet zelfstandig uitoefenen. Dan kan ik nadenken over mogelijke oorzaken: ze hebben het niet aangeboden gekregen op de basisschool (wat heel goed kan omdat er soms andere keuzes gemaakt moeten worden) of de leerlingen hebben het wel aangeboden gekregen maar ze hebben het niet opgepikt. 2 mogelijke oorzaken die ook 2 verschillende oplossingen met zich mee brengen,
opnieuw aanbieden of orthodidactisch aanbieden. Ook deze oplossingen brengen weer vragen met zich mee. Want wat wil ik eigenlijk dat ze kunnen/leren? Moeten ze zelfstandig kunnen werken met de atlas? helpt het hen om een stappenkaart te maken, of neem ik ze dan teveel aan de hand? Of wil ik dat ze informatie uit de atlas kunnen verwerken? Dat ik aangeef op welke bladzijde ze de kaart vinden die ze nodig hebben en daar informatie van kunnen lezen.
Als test heb ik in de laatste periode van afgelopen schooljaar een opdrachtenblad gemaakt waarbij ik telkens aangaf op welke kaarten de kinderen antwoorden konden vinden. De kinderen vonden deze manier van werken erg prettig. De leerlingen bij mij op school hebben een diagnose van het een of ander, of het een en het ander, maakt niet uit welke diagnose maar oriëntatie in de opdracht is een aandachtspunt bij verschillende stoornissen. Als oriëntatie in de opdracht al een probleem is, wie ben ik dan om de leerlingen te kwellen met onduidelijke atlasopdrachten waar ze gefrustreerd van raken?
Je ziet, ik weet het allemaal niet zo, tips en reacties zijn dan ook van harte welkom!

Eén gedachte over “Vakinhoudelijke overpeinzingen: Atlas en kaartvaardigheden”

  1. Het is een complexe opdracht.
    Oefenen met vaardigheden gaat in stappen. Stap 1: biedt de hele opdracht aan, maar dan als context. Oefenen gebeurt met 1 onderdeel, bijvoorbeeld bron raadplegen. Stap 2: Idem, maar dan oefenen met informatie uit bron toepassen op specifieke vraag. Uiteindelijk worden alle oefeningen samengevoegd in eindopdracht en eventueel in toets.
    Het maakt niet uit waarom de vaardigheden niet beheerst worden.
    Een veel voorkomend probleem is de transfer. Kan de leerling de aangeleerde vaardigheid ook toepassen in een andere, nieuwe situatie? Intelligente leerlingen vinden dat logisch, leerlingen met leerproblemen zeggen dan: hebben we nooit gehad.
    Meer info? Je kunt me bereiken via e-mail e.dijkstra@albeda.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *